فصلنامه علمی تخصصی راهبردهای حسابداری
دانشگاه تهران دانشکدگان فارابی دانشکده مدیریت و حسابداری

واکاوی آسیب‌شناسانه خطاهای استراتژیک در تنظیم اظهارنامه مالیاتی: رویکردی بر مدیریت ریسک گزارشگری و گذار به نظام مالیاتی هوشمند

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

حیدر ربیعی 1
فرید بوترابی 2

1 استاد مدعو دانشگاه تهران و مشاور استراتژی های مالی، اقتصادی و سرمایه گذاری

2 کارآفرین، و مشاور ارشد کسب وکار و راهبردهای اقتصادی نوین

چکیده
حسابداری مالیاتی به عنوان حلقه اتصال میان استانداردهای گزارشگری مالی و الزامات قانونی، نقشی کلیدی در شفافیت اقتصادی و مدیریت ریسک‌های مالیاتی ایفا می‌کند. هدف اصلی پژوهش حاضر، واکاوی آسیب‌شناسانه خطاهای ماهوی و شکلی مودیان در تهیه اظهارنامه مالیاتی و شناسایی محرک‌های رفتاری و سیستمی موثر بر تمکین مالیاتی است. این نوشتار با روشی تحلیلی به بررسی چالش‌هایی نظیر کتمان درآمد، عدم مستندسازی هزینه‌های عملیاتی، بی‌توجهی به ظرفیت‌های قانونی معافیت‌ها و پیامدهای راهبردی تأخیر در تسلیم اظهارنامه می‌پردازد.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از تحریفات مالیاتی، ریشه در پیچیدگی مقررات، ضعف در ساختارهای کنترل داخلی و عدم انطباق داده‌های حسابداری با سامانه‌های الکترونیکی حاکمیتی دارد. همچنین نتایج حاکی از آن است که با گذار به نظام مالیاتی هوشمند و استقرار سامانه‌هایی نظیر سامانه مودیان، احتمال کشف مغایرت‌ها به شدت افزایش یافته و رویکردهای سنتی گزارشگری دیگر پاسخگوی نیازهای انضباط مالی نیستند. از منظر رفتاری، پژوهش بر این نکته تأکید دارد که ترکیب اخلاق حرفه‌ای حسابداران و ارتقای احتمال تشخیص خطا، موثرترین راهکار برای بهبود تمکین داوطلبانه است. در نهایت، استقرار سیستم‌های حسابداری یکپارچه، بهره‌گیری از تخصص حسابداری قضایی در موارد پیچیده و آموزش مستمر کارکنان مالی به عنوان راهکارهای راهبردی جهت کاهش ریسک‌های مالیاتی و جلوگیری از تعلق جرائم غیرقابل بخشش پیشنهاد می‌گردد.

کلیدواژه‌ها

حسابداری مالیاتی
اظهارنامه مالیاتی
تمکین مالیاتی
فرار مالیاتی
مدیریت ریسک گزارشگری
سامانه مودیان
حسابداری قضایی
اخلاق مالیاتی
موضوعات